Het kabinet Rutte toont in haar beleid een verenging van de rol van de collectiviteit in het oplossen van individuele (gezondheids)problemen. Eigen verantwoordelijkheid wordt belangrijker. De collectieve voorzieningen zorgen slechts voor die gevallen waarin het individu werkelijk niet zelf in kan voorzien.
Verschuiven naar eerste lijn
De voorgenomen koers van het kabinet zal naar verwachting forse impact op de GGZ hebben. Een voorgenomen maatregel is onder andere het overhevelen van taken uit de tweede lijn GGZ naar de eerste lijn. Daarbij komt het heffen van een eigen bijdrage voor de tweede lijn GGZ. Dit lijkt nog niet door te gaan in 2011. In algemene termen geeft het kabinet in het regeerakkoord aan dat ‘Grotere doelmatigheid in de ggz-sector moet worden nagestreefd’.
Kosteneffectiviteit
De vertaling van het beleid niet nieuw: bezuinigen en opnieuw meer doen met minder middelen. Opvallend is, dat de reflex in deze terugkerende cyclus een defensieve is. De uitdaging is echter van meet af aan deze ontwikkeling te beschouwen als wat deze in de kern is; een prikkel tot heroriëntatie op doelmatigheid van processen.
De Nieuwe Zakelijkheid
In de kunst was begin 20e eeuw sprake van een stroming die bekend is geworden als De Nieuwe Zakelijkheid. Centraal in deze stroming staat de notie van functionalisme; uitgangspunt hierbij is dat de vorm van voorwerpen voor alles in overeenstemming dient te zijn met het beoogde gebruik.
Naar analogie van deze stroming kan functionaliteit een richtinggevend principe zijn voor het verbeteren van processen in de GGZ. Iedere organisatie kan voortdurend bezig zijn met de vraag of de processen optimaal doeltreffende en efficiënt ingericht zijn. Kortom, zijn de activiteiten die we uitvoeren als organisatie functioneel in het grotere geheel van producten en diensten dat we als organisatie willen leveren?
Dit vormt ook een effectieve strategie in het omgaan met de geschetste situatie van een herijking van wat collectief geregeld wordt; begrenzing van middelen en de noodzaak om daarop te reageren. De missie van een organisatie en omstandigheden als financiering zijn grotendeels (nog) een gegeven. Hoe de organisatie daarop reageert, heeft men voor een belangrijk deel zelf in de hand. Onlangs kwam in het nieuws dat voor 20 ziekenhuizen faillissement dreigt, wanneer deze er niet in slagen de bezuinigingen van het kabinet te verwerken. (bron: http://www.zorgvisie.nl) De situatie voor GGZ-organisaties is niet veel beter.
Twee kampen
Het grote risico bij het beschouwen en waar mogelijk herontwerpen van de processen in een GGZ-organisatie, is dat al snel gestuit wordt op de onderstroom die vaak in GGZ-organisaties aanwezig is. Die onderstroom bestaat uit een grotendeels verhulde splitsing in twee hoofdstromingen in de organisatie. Eén stroming die de focus legt op een kwalitatief zo hoog mogelijk niveau van (inhoudelijke) zorgverlening. Daarnaast de tweede stroming die zich vooral inspant voor efficiënte processen. Alle inspanningen ten spijt lijkt het in GGZ-organisaties vaak moeizaam deze twee ‘kampen’ te verleiden tot functionele compromissen met het oog op het bereiken van collectief gestelde doelen.
Duurzame balans
Laat duidelijk zijn dat in dit kader geen stelling wordt ingenomen in de discussie over wat beter is; zorginhoud of zorglogistiek centraal stellen. Het is ook geen kwestie van of zorginhoud of zorglogistiek; het gaat erom een optimale, duurzame balans te vinden tussen deze beide perspectieven.
Wel is het de bedoeling de observatie te delen dat er sprake lijkt van diepe verdeeldheid en dat het veel organisaties niet lukt om tot een duurzame, vruchtbare consensus te komen. Veelal wordt de discussie door één van beide stromingen gewonnen, maar blijft de daaronder liggende strijd voort woekeren. Beide kampen voeren een vurige strijd voor hun overtuigingen; een soort heidebrand die voortwoekert in organisaties en invloed heeft op operationele beslissingen en daarmee op procesprestaties.
Missie van de GGZ-organisatie
De uitdaging is om te streven naar duurzame consensus over de kernmissie van de organisatie. Voeg daarbij de wijze waarop daaraan het beste gewerkt wordt. Vervolgens is belangrijk hoe operationeel gestuurd kan worden op het doen functioneren van processen zoals ze bedoeld zijn. Dat vraagt om het grondig doorlichten en herijken van processen. Geen eenvoudig proces, maar hierin ligt wel dé sleutel tot het realiseren van doelstellingen die veel organisaties zich hebben gesteld.
Zorgpaden
Stappen op het pad zijn gezet, met de ontwikkeling van bijvoorbeeld zorgpaden, waar diverse GGZ-organisaties mee bezig zijn. De mate waarin zorgpaden geïmplementeerd zijn, varieert nog sterk. In zorgpaden wordt een balans gezocht tussen enerzijds de zorginhoudelijke en anderzijds de logistieke en doelmatigheids- eisen van processen. Hoewel met goede intenties gestart, wordt het effect van dit soort ingrepen minder goed gevolgd. Vooraf zijn er allerlei verwachtingen van procesresultaten, maar daadwerkelijke strakke, cijfermatige effectmetingen vinden volgens onze waarneming nauwelijks plaats.
Volgen van meetbare doelen
Dit vormt een pleidooi voor het inzetten van technieken om doelstellingen goed meetbaar te maken en het behalen van deze doelstelling daardoor ook goed te kunnen volgen. Lean thinking, Six Sigma en Business Process Management zijn methodes die in dit traject behulpzaam kunnen zijn en hun waarde bewezen hebben. De genoemde methoden zijn internationaal erkende standaarden en de GGZ-sector lijkt hier langzaam warm voor te lopen. De associatie dat in dit soort technieken sterk gepaard gaat met verlies aan kwaliteit en een te sterke nadruk op kwantitatieve waarheden, zorgt vaak voor koudwatervrees bij het adopteren van deze technieken.
Zorginhoud en zorglogistiek combineren!
Zorginhoud en zorglogistiek kunnen uitstekend verenigd worden in één model. De genoemde technieken kunnen hierbij – zeker ook in de GGZ – een belangrijke rol spelen om het proces van komen tot verbeterde prestaties, goed te structureren. Als doorbraken gevraagd zijn, en oude manieren van redeneren niet meer voldoen, verandert de aard van het spel; het zou verstandig zijn om nieuwe uitdagingen op nieuwe manieren tegemoet te treden.
Voor vragen en opmerkingen n.a.v. dit artikel kunt u contact opnemen met Peter Gouw, Business Consultant; peter.gouw@pinkroccade.nl .